Priorytet I. Promowanie rybołówstwa zrównoważonego środowiskowo, innowacyjnego, konkurencyjnego i opartego na wiedzy

Celem ogólnym Priorytetu 1 jest zrównoważona eksploatacja zasobów oraz zwiększenie rentowności sektora rybołówstwa morskiego i rybactwa śródlądowego. W ramach tego priorytetu wyłoniono następujące obszary (cele szczegółowe), na które zostało ukierunkowane wsparcie finansowe:

  • zmniejszenie wpływu rybołówstwa na środowisko morskie, w tym redukcja niechcianych połowów;
  • ochrona i odbudowa ekosystemów wodnych i ich różnorodności biologicznej;
  • zapewnienie równowagi pomiędzy zdolnością połowową a dostępnymi uprawnieniami do połowów;
  • podnoszenie konkurencyjności i rentowności przedsiębiorstw z sektora rybołówstwa, w tym floty łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego, oraz poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy;
  • wspieranie wzmacniania rozwoju technologicznego oraz innowacji, w tym zwiększania efektywności energetycznej i transferu wiedzy;
  • rozwój szkoleń i nowych umiejętności zawodowych.

Osiągnięciu powyższych celów służy znaczące wzmocnienie współpracy pomiędzy sektorem rybołówstwa a nauką, której efektem jest realizacja działań związanych z ochroną środowiska morskiego i łagodzeniem skutków zmian klimatu. Są to m.in. wymiany silników, inwestycje na statkach zmniejszające zużycie energii i emisje szkodliwych substancji do środowiska, czy zbieranie utraconych narzędzi połowowych i odpadów morskich.

W ramach perspektywy 2014-2020 kontynuowane jest trwałe i tymczasowe zaprzestanie działalności połowowej, stanowiące element kompleksowego podejścia do ochrony zasobów. Wspierane są również inwestycje mające na celu przywrócenie ciągłości dróg migracji ryb oraz badania w zakresie projektowania i wprowadzenia nowych narzędzi połowowych. Ponadto, w trosce o środowisko, w szczególności na morskich obszarach NATURA2000, prowadzone są kompleksowe badania diagnozujące obecny stan środowiska morskiego, co stanowi istotne uzupełnienie wdrażanego modelu zrównoważonego zarządzania zasobami wód morskich i śródlądowych.

Wsparcie udzielane w ramach Priorytetu 1 obejmuje również projekty inwestycyjne w portach, przystaniach i miejscach wyładunku oraz na pokładach statków, co przede wszystkim ma służyć zapewnieniu właściwych warunków bezpieczeństwa i higieny pracy oraz podnoszeniu jakości produktów i ekonomiki wyładunków.

Natomiast, celem podniesienia rentowności i konkurencyjności gospodarstw rybackich – wsparciem objęto działania stymulujące różnicowanie prowadzonej przez nie działalności, poprzez zachęcenie rybaków do podejmowania i rozwijania działalności uzupełniającej np. w zakresie budowy restauracji, bazy hotelowej dla wędkarzy czy dostosowania statku do połowów wędkarskich.

Pomoc finansowa na Priorytet 1. wynosi 190 800 824,00 euro (tj. ponad 760 mln zł).

Opis działań realizowanych w ramach Priorytetu 1.

Działanie: Wsparcie na rzecz opracowywania i wdrażania środków ochrony oraz współpracy regionalnej.

Wsparcie w ramach tego działania przeznaczone jest na realizację środków ochrony – przewidzianych w „Planie gospodarowania zasobami węgorza w Polsce”. Pomoc finansowa przyznawana jest podmiotom prowadzącym zarybianie – zgodnie z przepisami o rybołówstwie morskim lub o rybactwie śródlądowym – w polskich obszarach morskich.

Przykładowe operacje objęte dofinansowaniem to projekty zarybiania prowadzone w dorzeczu Odry i Wisły, czy działania mające na celu ograniczanie śmiertelności populacji węgorza europejskiego. Pomoc przyznawana jest w formie refundacji kosztów kwalifikowanych, do których zalicza się m.in. nabycie organizmów morskich lub ich produkcję oraz ich transport do miejsca, w którym zostaną wypuszczone. Jednocześnie, w ramach tego działania, przewidziane jest dofinansowanie przeprowadzenia naukowego monitoringu stanu zasobów ryb oraz publikacji wyników tego monitoringu.

Działanie: Zmniejszanie oddziaływania rybołówstwa na środowisko morskie i dostosowanie połowów do ochrony gatunków.

Wsparcie w ramach tego działania przeznaczone jest przede wszystkim na poprawę technik i technologii połowu, oraz wymianę i modernizację wyposażenia na statkach rybackich.

W ramach tego działania, refundowane są koszty inwestycji poprawiających selektywność narzędzi połowowych – pod względem wielkości lub gatunków poławianych ryb, a także w sprzęt ograniczający i, w miarę możliwości, eliminujący fizyczne i biologiczne oddziaływanie działalności połowowej na ekosystem lub dno morskie.

Dofinansowaniem objęte są także inwestycje na statku lub w sprzęt, które eliminują niechciane połowy oraz inwestycje w sprzęt zabezpieczający narzędzia i połowy przed ssakami i ptakami chronionymi (pod warunkiem, że nie narusza to selektywności narzędzi połowowych, i że wprowadzono wszystkie odpowiednie środki pozwalające zapobiec fizycznym szkodom wśród drapieżników).

Działanie: Innowacje związane z ochroną żywych zasobów morza.

Celem uruchomienia tego działania jest osiągnięcie zrównoważonego wykorzystywania żywych zasobów wód morskich. Działanie to wspiera – opracowanie, testowanie i wdrożenie – nowych rozwiązań technicznych, technologicznych lub organizacyjnych, zmniejszających negatywny wpływ rybołówstwa i rybactwa na środowisko.

Pomoc na realizację operacji w ramach tego działania skierowana jest przede wszystkim do instytutów badawczych albo naukowych – prowadzących badania naukowe lub prace rozwojowe w zakresie rybołówstwa morskiego lub rybactwa śródlądowego. Niemniej jednak, pomoc może być przyznana również uznanym organizacjom producentów ryb lub ich związkom – w przypadku gdy objęta dofinansowaniem operacja będzie realizowana wspólnie z instytutem badawczym albo instytutem naukowym.

Zakres realizowanych operacji obejmuje rozpoznanie możliwości zastosowania urządzeń i narzędzi połowowych przyjaznych dla środowiska poprzez:

  • poprawę technik i technologii połowu oraz narzędzi połowowych;
  • ulepszenie silników oraz wyposażenia na statkach rybackich;
  • wprowadzenie nowych, energooszczędnych rozwiązań technologicznych
  • ograniczenie przyłowów przez zastosowanie selektywnych technik, technologii oraz narzędzi połowowych.

Wsparciem objęte są również projekty mające na celu opracowanie alternatywnych metod zarządzania rybołówstwem komercyjnym.

W ramach tego działania przewiduje się również ustanowienie stref zakazu połowów, w celu dokonania oceny skutków biologicznych i ekonomicznych, które powstały w wyniku ograniczenia połowów.

Działanie: Ochrona i odbudowa morskiej różnorodności biologicznej i ekosystemów morskich oraz systemy rekompensat w ramach zrównoważonej działalności połowowej, w tym:

  • zbieranie odpadów morskich;
  • ochrona i odbudowa różnorodności biologicznej;
  • system rekompensat za szkody wyrządzone połowom przez ssaki i ptaki.

W ramach poddziałania dotyczącego zbierania utraconych narzędzi połowowych i innych odpadów morskich, finansowane są operacje niwelujące zanieczyszczenie środowiska morskiego śmieciami i zgubionymi narzędziami połowowymi oraz polegające na znakowaniu nowych narzędzi tak, aby ich zgubienie było utrudnione.

W ramach poddziałania dotyczącego ochrony i odbudowy różnorodności biologicznej, wspierane są projekty polegające na budowie, instalacji lub modernizacji przepławek dla ryb dwuśrodowiskowych.

Działanie to uwzględnia również przygotowanie i wdrożenie systemu rekompensat za szkody wyrządzone połowom przez ssaki i ptaki chronione.

Realizacja wszystkich powyższych projektów zakłada włączenie rybaków w monitoring środowiska morskiego we współpracy ze środowiskiem naukowym.

Działanie: Porty rybackie, miejsca wyładunku, giełdy rybne i przystanie – inwestycje w zakresie ułatwiania przestrzegania obowiązku dotyczącego wyładunku wszystkich połowów.

W ramach tego działania realizowane są projekty ułatwiające przestrzeganie obowiązku wyładunkowego. Wśród kosztów kwalifikowalnych znajdują się inwestycje w urządzenia służące do wyładunku, składowania, utylizacji, przetwarzania, przechowywania niewykorzystanych części połowów (zakup, budowa, przebudowa lub remont budynków).

Ponadto, w ramach działania możliwe jest dofinansowanie zakupu pojazdów przeznaczonych do używania w transporcie wewnętrznym w porcie rybackim, przystani rybackiej, giełdzie rybnej lub innych miejscach wyładunku.

Działanie: Porty rybackie, miejsca wyładunku, giełdy rybne i przystanie – inwestycje w zakresie poprawy infrastruktury portów rybackich, giełd rybnych, miejsc wyładunku i przystani; inwestycje w zakresie budowy przystani morskich w celu poprawy bezpieczeństwa rybaków.

W ramach tego działania dofinansowaniem objęte są projekty inwestycyjne w zakresie:

  • poprawy dostępu do portu zarówno od strony lądu jak i wody;
  • poprawy infrastruktury portowej związanej z wyładunkiem, składowaniem i magazynowaniem produktów rybołówstwa oraz transportem wewnętrznym;
  • zapewnienia możliwości obsługi jednostek rybackich w trakcie ich postoju, konserwacji i naprawy;
  • ograniczania zanieczyszczania środowiska w wyniku działalności rybackiej;
  • poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy rybaków.

Działanie: Trwałe zaprzestanie działalności połowowej.

Pomoc na realizację operacji w ramach tego działania przyznawana jest za:

  • złomowanie statku rybackiego;
  • przekwalifikowanie statku rybackiego na działalność inną niż rybołówstwo komercyjne lub w przypadku statku drewnianego – na działalność na lądzie związaną z dziedzictwem kulturowym;
  • utratę miejsca pracy na statku rybackim.

W przypadku operacji dotyczących złomowania lub przekwalifikowania statku rybackiego, wysokość pomocy uzależniona jest od posiadanego GT. Jednocześnie, w ramach powyższego działania pomocą zostaną objęte również osoby, które stracą pracę w wyniku trwałego wycofania danego statku z wykonywania rybołówstwa komercyjnego.

Działanie:  Tymczasowe zaprzestanie działalności połowowej.

Pomoc w ramach tego działania przyznawana jest armatorowi statku rybackiego w formie rekompensaty. Wysokość pomocy obliczana jest w podziale na 2 grupy wyodrębnione na podstawie długości całkowitej statku oraz liczby dni postojowych:

  • dla statków od 12 do 24 m – od 14 do 60 dni w roku (nie więcej niż za 180 dni w całym okresie programowania);
  • dla statków poniżej 12 m – od 14 do 30 dni w roku (nie więcej niż za 90 dni w całym okresie programowania).

Działanie: Wsparcie na rzecz systemów przyznawania uprawnień do połowów.

Pomoc w ramach tego działania skierowana jest do podmiotów administracji rybackiej zaangażowanych w opracowywanie systemem podziału i przyznawania uprawnień do połowów i stanowi wsparcie dla funkcjonowania tego systemu.

Działanie: Różnicowanie działalności i nowe formy dochodów.

Wsparcie w ramach tego działania skierowane jest do osób prowadzących rybołówstwo komercyjne na wodach morskich lub śródlądowych. Celem działania jest zapobieganie zanikaniu tradycyjnego rybołówstwa, które staje się mało opłacalne w obliczu malejących zasobów wód i rokrocznie obniżanych kwot połowowych. Dofinansowanie udzielane w ramach tego działania ma na celu zachęcenie rybaków do podejmowania przedsięwzięć rozwijających działalność uzupełniającą związaną z wykonywaniem rybołówstwa komercyjnego np. budowa restauracji, bazy hotelowej dla wędkarzy, dostosowanie statku do połowów wędkarskich, itp.

Do kosztów kwalifikowalnych zalicza się wydatki związane z rozwojem działalności uzupełniającej m.in. w zakresie:

  • naprawy i konserwacji statków rybackich;
  • działalności związanej z wykonywaniem rybołówstwa rekreacyjnego;
  • usług hotelarskich;
  • edukacji dzieci i młodzieży z zakresu wiedzy o rybołówstwie morskim lub rybactwie śródlądowym.

Działanie: Zdrowie i bezpieczeństwo.

Wsparcie udzielane w ramach tego działania dotyczy szeroko rozumianego zdrowia i bezpieczeństwa na pokładzie statku rybackiego. Pomoc skierowana jest do właścicieli i armatorów statków rybackich – przy użyciu których wykonywane jest rybołówstwo komercyjne, oraz posiadaczy rybackich narzędzi i urządzeń połowowych – wykorzystywanych do połowu ryb w obwodzie rybackim, zgodnie z przepisami o rybactwie śródlądowym. Warto jednak zaznaczyć, że zakres operacji możliwych do zrealizowania nie obejmuje możliwości modernizacji statków rybackich w celu poprawy ich bezpieczeństwa.

Wśród przykładowych wydatków kwalifikowalnych znajdują się koszty zakupu odpowiedniego sprzętu m.in.: tratw ratunkowych, zwalniaków hydrostatycznych do tratw ratunkowych, osobistych nadajników sygnału niebezpieczeństwa, indywidualnych urządzeń wypornościowych, flar alarmowych, wyrzutni linek ratunkowych, systemów odzyskiwania człowieka zza burty, urządzeń gaśniczych (takich jak gaśnice czy koce gaśnicze), detektorów ognia i dymu, aparatów oddechowych, drzwi przeciwpożarowych, zaworów odcinających zbiorniki paliwa, wykrywaczy gazów, pomp zęzowych i odnośnych alarmów, sprzętu do łączności satelitarnej i radiowej, wodoszczelnych luków i drzwi, osłon na maszynach (takich jak windy lub bębny sieciowe), schodni i drabinek dostępu, oświetlenia pokładowego i awaryjnego, zabezpieczających mechanizmów służących uwalnianiu narzędzi połowowych, w przypadku gdy w trakcie połowów narzędzia połowowe zahaczają o podwodną przeszkodę, kamer i monitorów bezpieczeństwa, sprzętu i elementów niezbędnych do poprawy bezpieczeństwa na pokładzie, zakupu i instalacji zestawów pierwszej pomocy, leków i wyrobów medycznych, świadczenia usług z zakresu telemedycyny, w tym e-technologie, sprzęt i obrazowanie medyczne wykorzystywane przy prowadzeniu konsultacji na odległość ze statków, urządzeń do oczyszczania wody w celu uzyskania wody pitnej, sprzętu do czyszczenia w celu utrzymania warunków sanitarnych na statku poręczy i relingów pokładowych itp.

Działanie: Wartość dodana, jakość produktów i wykorzystywanie niechcianych połowów.

Wsparcie w ramach tego działania skierowane jest do osób prowadzących rybołówstwo komercyjne na wodach morskich lub śródlądowych.

Dofinansowaniem objęte są wydatki związane z procesem przetwórstwa produktów rybołówstwa lub obrotem tymi produktami pochodzącymi z własnych połowów. Wśród nich znajdują się:

  • zakup, budowa, rozbudowa, przebudowa, remont budynków lub budowli, zaplecza socjalnego dla pracowników;
  • zakup lub wymiana urządzeń;
  • zakup środków transportu wewnętrznego oraz zewnętrznego.

Działanie: Innowacje naukowe i techniczne.

W ramach tego działania wsparcie przyznawane jest podmiotom naukowo-badawczym działającym głównie w obszarze rybołówstwa morskiego oraz rybactwa śródlądowego.

Pierwszym planowanym rezultatem działania jest skuteczne zmniejszenie negatywnego wpływu rybactwa śródlądowego lub rybołówstwa morskiego na środowisko. Dlatego w ramach działania pomoc jest przyznawana na opracowanie, testowanie i wdrożenie nowych rozwiązań w zakresie:

  • poprawy technik, technologii oraz narzędzi połowowych;
  • redukcji zużycia energii przez statki rybackie;
  • ulepszenia silników oraz wyposażenia na statkach rybackich;
  • wprowadzanie nowych, energooszczędnych rozwiązań technologicznych;
  • działań służących ochronie brzegów morskich.

Drugim planowanym rezultatem jest opracowanie nowych alternatywnych metod zarządzania rybołówstwem morskim. W tym zakresie, działanie wspiera projekty związane z eksperymentalnym zarybianiem oraz projekty z zakresu ustanowienia stref zakazu połowów, w celu dokonania oceny skutków biologicznych i ekonomicznych, które powstały w wyniku ograniczenia połowów.

Pomoc w ramach tego działania jest także przyznawana na projekty z zakresu przetwórstwa organizmów wodnych i obrotu tymi organizmami.

Działanie: Efektywność energetyczna i łagodzenie skutków zmiany klimatu – wymiana lub modernizacja głównych lub pomocniczych silników.

Wsparcie w ramach tego działania skierowane jest do właścicieli jednostek należących do segmentu statków o długości do 10m.

Pomoc przyznana jest w formie zwrotu kosztów kwalifikowalnych związanych z wymianą lub modernizacją silnika, pod warunkiem, że nowy lub zmodernizowany silnik ma moc nie większą niż moc obecnego silnika. Wielkość pomocy została ustalona przez Komisję Europejską na poziomie refundacji 30% ww. kosztów.

Działanie: Propagowanie kapitału ludzkiego, tworzenie miejsc pracy i dialog społeczny – szkolenia zawodowe, tworzenie sieci kontaktów, dialog społeczny; wsparcie dla małżonków i partnerów życiowych.

Pomoc w ramach tego działania skierowana jest przede wszystkim do rybaków, którzy utracili miejsce pracy na statku rybackim w wyniku realizacji trwałego zaprzestania działalności połowowej. Jednakże, katalog beneficjentów nie ogranicza się tylko do tej grupy podmiotów. Wśród nich znajdują się także różnego typu placówki edukacyjne, uczelnie, lokalne grupy działania czy organizacje rybackie.

W ramach tego działania wsparcie przyznawane jest na organizację lub udział w spotkaniach, szkoleniach, konferencjach i wyjazdach uzgodnieniowych, które mają na celu nawiązanie współpracy, zdobycie wiedzy i umiejętności zawodowych oraz wymianę informacji i doświadczeń.